उर्दू - ऑगस्ट 21, 2019

शिक्षक त्यांना लक्षात सक्षम असावे bsmlah खान जादू लक्षात प्रेम

नईम Sarmad ऑगस्ट 21, 2019

0 2,125 6 दुसरा वाचन

ہندوستان کی سرزميں یوں تو بے شمار فنکاروں سے سرسبز رہی ہے۔ ليکن اسی زميں ميں کچھ ائسے فنکار بهی ہوئے ہيں کہ جنکا ثانی پوری دنيا ميں نہيں ملتا۔ وہ انی مثال آپ ہی تهے اور اپنے فن کے ساتھ ائسی وفا کر گئے کہ فن انکا اور وہ فن کے ہو گئے ہميشہ کے ليے۔ انہيں بيشقيمتی لوگوں ميں سےايک ہيں استاد بسملاہ خاں صاحب۔جو ايک پسماندا حلالخور سماج سے تعلق رکهتے تهے۔ انکا بچپن کا نام قمرالدين تها ليکن والد محبت سے بسملاه کہتے تهے۔ ٘

ٖانکے والد جناب پيغمبر بخش صاحب بهی ايک منجهے ہوئے فکار تهے اور انکے ہوٹهوں کے بوسے شہنائی ميں جان پهونکا کرتے تهے۔

اس روز جب وہ بہ وقتِ صبح شاہی دربار ميں شہنائی بجانے جا رہے تهے تو انکے کانوں ميں شہنائی جيسی ايک پر کيف آواز پڑی۔ يه آواز تهی ايک نوجنمے بچے کی۔ انکے يہاں بيٹا پيدہ ہوآ تها۔ اور يہ آواز سن کر پيغمبر بخش کے منہ سے يکايک بسملاه نکلا۔

استاد بسملاه خاں صاحب اس دنيا ميں ۲۱ مارچ ۱۹۱۶ کو تشريف لائے۔ بہار کے ايک چهوٹے سے گاؤں ڈمراؤ کے ٹهٹهيری بازار کے ايک کرائے کے مکان ميں ولادت ہوئی۔ حالاںکہ انکا بچپن کا نام قمرالدين تها ليکن وه بسملاه خاں کے نام سے مشہور ہوئے۔ وه اپنے والدين کی دوسری اؤلاد تهے۔ انکے خاندان کے لوگ درباری راگ بجانے ميں وہ عبور رکهتے تهے کہ انکا ثانی دور دور تک نظر نہيں آتا تها۔ بہار کی بهوج پر رياست ميں اپنا ہنر دکهانے اکثر جايا کرتے تهے۔

انکے والد بہار کی ڈمراؤ رياست کے بادشاہ کيشو پرساد سنگھ کے دربار ميں شهنائی بجايا کرتے تهے۔ استاد کے پردادا حسين بخش خان’ دادا رسول بخش’ چاچا غازی بخش خان اور والد پيغمبر بخش خان شہنائی بجاتے تهے۔ ۶ سال کی عمر ميں استاد اپنے والد کے ساتھ بنارس آ گئے۔ وہاں انہوں نے اپنے ماما علی بخش ولائتی سے شہنائی بجانا سيکها۔ انکے استاد انکے ماما ولائتی وشوناتھ مندر ميں شہنائی بجايا کرتے تهے.

استاد بسملاہ خاں ايک بلا کے فنکار تهے ليکن اپنی تمام زندگی ايک عام آدمی کی طرح بالکل صادگی سے گزار دی۔

शिक्षिकेने वयाच्या १६ व्या वर्षी मगन खानमशी लग्न केले, जे त्यांचे काका सादिक अली यांची दुसरी मुलगी आहे. त्यांना 9 मुले होती. कलाकारांचे त्यांच्या कुटुंबियांशी चांगले संबंध नसतात हेच सामान्यतः आपण पाहतो. पण तो एक उत्कृष्ट पती असल्याचे सिद्ध झाले. त्याने आपल्या पत्नीवर आयुष्यभर प्रेम केले. पण ते शहनाईला त्यांची दुसरी बेगम म्हणायचे.

66 लोकांच्या या कुटुंबाची सर्व जबाबदारी शिक्षकाने घेतली. त्यांनी गमतीने त्यांच्या घराला अनेक वेळा बिस्मिल्लाह हॉटेल भी म्हटले.

सलग 30-35 वर्षे रियाझत-फिन आणि सात तासांच्या रियाझचा त्यांच्या दैनंदिन जीवनात समावेश होता. अली बख्श मामोच्या मृत्यूनंतर एकट्या खानसाहेबांनी ६० वर्षे या वाद्याचे पालनपोषण केले.

حالاںکہ بسملاه خاں شيأ مسلمان تهے ليکن پهر بهی وه تمام روائتی موسيقي کاروں کی طرح مذحبی شخص تهے۔ بابا وشوناتھ کے شہر کے بسملاه خاں ايک خاص قسم کے مذحبی آدمی تهے۔ انکے نزديک تمام مذحب ايک ہی تهے۔ مذحب انکے لئے صرف محبت کا نام تها۔ وہی محبت جو شہنائی کی شکل ميں وه تاعمر اپنے ہوٹهوں پر سجائے رہے۔

काशीच्या बाबा विश्वनाथ मंदिरात ते शहनाई वाजवायचे, गंगेच्या काठावर बसून तासनतास रियाज करायचे. आणि त्यावर त्यांनी पाचवेळची नमाज अदा केली. आणि रमजान महिन्यातील सर्व उपवासांचे पालन करा. तेज नेहमी सण-उत्सवात सहभागी व्हायचा.

بنارس چهوڑنے کے خيال سے ہی خاصے بيچين ہو جاتے تهے۔ گنگا کی محبت اور کاشی کی عقيدت کہيں نہيں جانے ديتی تهی۔ وہ ذات، قوم اور فرقه واريت ميں يقين نہيں رکهتے تهے۔ انکے لئے ساز ہی مذحب تها۔ استاد بسملاه خاں ہمارے ملک کی گذگا جمنی تہذيب کا جيتا جاگتا نمونہ تهے اور ايک سچے فنکار تهے۔

استاد بسملاہ نے اپنی پوری زندگی فن کے نام کی۔ اور مرتے دم تک شہنائی بجاتے رہے۔ انکی شہنائی ميں وه روحانيت تهی کہ سننے والی خود کو ايک الگ ہی دنيا ميں پاتے تهے۔ يہ بلا کا فنکار ۲۱ اگست ۲۰۰۶ کو ہميں چهوڑ کر چلا گيا۔

يہ جادوئی آواز ہميشہ کے لئے خاموش ہو گئی۔ حالانکہ ۲۰۰۱ ميں انہيں ہندوستان کے اعليٰ ترين اعزاز بهارت رتن سے سرفراز کيا گيا ليکن انکی ويسی قدر نہیں کی جا سکي جسکے وه مستحق تهے۔ علی انور کی کتاب ‘مساوات کی جنگ’ (۲۰۰۱) پہلی کتاب ہے جو شہنائی کے فنکار کی زندگی کی تمام تر مشکلات کو بيان کرتی ہے۔

کوئی ملک ويسے بهی کبهی کہاں کسی فنکار کا قرض اتار سکا ہے۔

بس انہيں محبت سے ياد کيجئے’ कुठेतरी या व्यक्तिमत्वाचे ऋण फेडता येईल.